szmulowiznaludzieihistoria

Wpis

czwartek, 26 lipca 2012

Słownik ulic Szmulowizny, na rok 1900.

Podstawowa Informacja Encyklopedyczna o Szmulowiźnie:

Szmulowizna, Szmulowszczyzna, Szmulki.

Nazwa Szmulowizna pochodzi od imienia właściciela tych gruntów Szmula /Samuela/ Jakubowicza Sonnenberga, zwanego Zbytkowerem, ur. 1756 zm. 1801, żydowskiego kupca, bankiera, faktora. W czasie Rzezi Pragi w 1794r. Zbytkower ukrył wielu mieszczan praskich, ratując ich tym samym od śmierci bądź niewoli. Początkowo folwark Zbytkowera nosił nazwę Bojnówek, z czasem razem z wsią i karczmą zaczął być nazywany od imienia swego właściciela - Szmulowizną.

Szmulowizna ok. 1880r.

Szmulowizna ok. 1880r, z planu Warszawy F. Kasprzykiewicza.

Widoczne są na planie ulice: Brzeska, Ząbkowska, Targowa. W miejscu gdzie już za ok. 20 lat będzie ul. Kawęczyńska, widoczna jest droga polna do wsi Ząbki. 

Nazwy ulic Szmulowizny historycznej:

  • ul. Folwarczna, /1900/ nazwa ulicy wiąże się z historycznym dla Szmulowizny, Folwarkiem Szmula Zbytkowera.  
  • ul. Kawęczyńska, /dawniej/ jedna z dwóch dróg polnych Do wsi Ząbki.
  • ul. Radzymińska, /do ok. 1890/ Droga do Radzimina, Szossa do Radzymina, dawna droga Radzymina.
  • ul. Ząbkowska, /dawniej/ Droga Zombkowska, dawna droga do Woli Ząbkowskiej, później wieś Ząbki, na planie z roku 1862 widoczne są dwie drogi polne.  

W roku 1900 przy ul. Ząbkowskiej 46, urodziła się moja babcia Marianna Klementyna Daniłowicz z d. Sikorska. Była ostatnim 13-tym dzieckiem moich pradziadków, którzy przyjechali na Szmulowiznę z Miechowa /Małopolska/. Pradziadkowie mieszkali wtedy na ul. Wiosennej 3. Akt chrztu Marianny Klementyny Daniłowicz z d. Sikorskiej.

http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/04/Akt-Chrztu-mojej-babci-Marianny-Klementyny.html

Najstarsza z jej sióstr, Stanisława Sikorska urodziła się już w Warszawie, na Szmulowiźnie w roku 1885. Na zdjęciu /link poniżej/ rodzina pradziadków Sikorskich, mieszkających na Szmulowiźnie w roku ok. 1902.

http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/04/Na-Szmulowizne-Moi-pradziadkowie-Franciszek.html

  

Nazwy ulic związane z liniami i stacjami kolejowymi budowanymi w XIX wieku:

  • ul. Białostocka, Białystok, miasto w woj. białostockim, linia kolejowa zawitała do Białegostoku w roku 1861, stacja w Białymstoku należała do Kolei Warszawsko-Petersburskiej, jest to jeden z najpiękniejszych dworców kolejowych w Polsce.
  • ul. Grodzieńska, Grodno, miasto w Białorusi w pobliżu granicy z Polską, linia kolejowa została przeprowadzona do Grodna w roku 1897, była to stacja tzw. Kolei Nadnarwiańskiej.
  • ul. Łochowska, Łochów, /dawniej Łochowo/ miasto w woj. mazowieckim, linia kolejowa została przeprowadzona do Łochowa w roku 1862, w roku 1868 została oddana do użytku Stacja Osobowo-Towarowa Łochów, w skład stacji Łochów wchodziła: parowozownia, wieża ciśnień, pompownia, stacja w Łochowie należała do Kolei Warszawsko-Petersburskiej. 
  • ul. Łomżyńska, Łomża, miasto w woj. podlaskim, pierwsze plany przeprowadzenia linii kolejowej do Łomży były jeszcze w XIX wieku. Zrealizowano je dopiero na początku I Wojny Światowej /linia Łomża-Śniadowo/. 
  • ul. Otwocka, Otwock, miasto w woj. mazowieckim, linia kolejowa została przeprowadzona do Otwocka w roku 1894, Otwock był jedną ze stacji Kolei Nadwiślańskiej /uruchomiona w roku 1876/, w roku 1893 w Otwocku dr. Geisler otwarł pierwsze sanatorium nizinne dla chorób płuc. 
  • ul. Siedlecka, Siedlce, miasto w woj. mazowieckim, linia kolejowa została przeprowadzona do Siedlec w latach 1886-1887 na trasie: Warszawa, Mińsk, Siedlce Terespol, stacja w Siedlcach należała do tzw. Kolei Terespolskiej.  
  • ul. Wołomińska, Wołomin, miasto w woj. mazowieckim, linia kolejowa została przeprowadzona do Wołomina w roku 1862, dzięki czemu Wołomin w latach 90-tych XIX wieku, został podwarszawską miejscowością letniskową, w tym czasie byla to pierwsza stacja kolejowa leżąca na trasie Kolei Petersburskiej w kierunku od Warszawy.

Pocztówka ze zbiorów rodzinnych.

 ... dzięki czemu Wołomin w latach 90-tych XIX wieku, stał się miejscowością letniskową ...

Wołomin st. dr. że Petersburskiej, 1906r, pocztówka ze zbiorów rodzinnych. Pani Bronisława Powicka, była wieloletnią przyjaciółką dwóch sióstr Sikorskich: Stanisławy Sikorskiej i mojej babci Marianny Klementyny Daniłowicz z d. Sikorskiej.  

Cała pocztówka jest na:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.272002299582293.62395.227345097381347&type=1#!/photo.php?fbid=272002349582288&set=a.272002299582293.62395.227345097381347&type=3&theater

Miejscowości związane z nazwami ulic Szmulowizny znajdowały się w guberniach: grodzieńskiej, łomżyńskiej, siedleckiej, warszawskiej.

Gubernie: łomżyńska, siedlecka i warszawska leżały na terytorium Królestwa Polskiego /1815-1916/. Gubernia grodzieńska została odłączona od Królestwa Polskiego i włączona bezpośrednio do Imperium Rosyjskiego /1796/.

Jak się wydawaje mieszkańcy Szmulowizny przez długie lata pamiętali skąd wzięły się nazwy okolicznych ulic. W Korzeniach Miasta, Warszawskie pożegnania, Tom III, Praga, Veda 1998, Jerzego Kasprzyckiego można znaleźć następującą informację:

"Ulica Wołomińska, Dom jak dąb w pustce.

... Wołomińska dochodziła prawie pod nasypy torów kolejowej obwodnicy, skąd wiódł drugi, zimą czarny, szlak "opałowy", zasilany z magazynów PKP.  

Kolejowy też był rodowód - według miejscowej fabułki - samej ulicy i jej nazwy. Do połowy XIX wieku komunikowano się z Ząbkami i Wołominem obok szosy Radzymińskiej boczną drogą, na której ułożono potem kolej Petersburską /otwarta w roku 1862/, zaś końcowy odcinek na Szmulowiźnie przekształcono w miejską ulicę tuż przed rogatkami Ząbkowskimi.  

Oficjalnie pojawiła się się w miejskich spisach dopiero po 1870 roku, nabierając imponującej żywotności na przełomie stuleci, kiedy spadkobiercy Emila Bruhla, właściciela dużej części Szmulowizny, rozparcelowali tereny ponętne dla przemysłu, sobie pozostawiając tylko kilka "przyszłościowych'" placów wzdłuż Radzymińskiej.

I inna wersja pochodzenia nazewnictwa ulic Szmulowizny z tego samego rozdziału:

Wtedy osiedlili się na Szmulkach i przy Wołomińskiej ojcowie rodzin, trwale zapisanych w dziejach Pragi. Nazwisko Gronostajskich słyszało się w koligacji z Breitkopami /Breitkopfami ?/ i Dutkiewiczami. Pochodzili z osady Gronostaje pod Łomżąpewno dlatego tak optowali za nazwą sąsiedniej ulicy Łomżyńskiej ...".

Nazwy ulic bezpośrednio niezwiązane z rejonem Szmulowizny i koleją:Nazwy ulic związane z przyrodą:

       Nazwy ulic związane z przyrodą:

  • ul. Wiosenna, później część ulicy idącej w kierunku ul. Radzymińskiej, została nazwana ul. Jesienną.
  • ul. Śnieżna.

       Nazwy ulic mówiące o ich przebiegu:

  • ul. Krótka /widoczne na planie Szmulowizny/.
  • ul. Łamana /widoczne na planie Szmulowizny/.
  • ul. Nowa.

       Wyjątkiem wśród ulic Szmulowizny jest jedyna:

  • ul. --------, Bez nazwy, później ul. Korsaka. Trudno powiedzeć o którego z Korsaków chodzi. W tym miejscu uliczka która w przeszłości łączyła się prawie bezpośrednio z obecnym Dworcem Wschodnim, najprawdopodobniej nosiła nazwisko Samuela Korsaka który razem z Tedeuszem Reytanem i Stanisławem Bohuszewiczem próbowali nie dopuścić do I rozbioru Polski /1773r./, lub Tadeusza Korsaka gen. wojsk polskich podczas Insurekcji Kościuszkowskiej 1794r. /zginął podczas Rzezi Pragi 1794r. grób na Cmentarzu Kamionkowskim/.

Samuel Korsak:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Samuel_Korsak

Tadeusz Korsak:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Korsak

Jedną z najbliżej położonych obok Szmulowizny ulic Pragi, była ul. Wileńska:

  • ul. Wileńska, Wilno, stolica Litwy, linia Kolei Petersburskiej w której Stacja Wilno, była istotnym elementem została uruchomiona w roku 1862

Wilno, ul. Uniwersytecka.

Wilno, ul. Uniwersytecka, pocztówka, obieg 28.04.1921r.

Całość pocztówki na:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.260986080683915.58624.227345097381347&type=1#!/photo.php?fbid=260986127350577&set=a.260986080683915.58624.227345097381347&type=3&theater 

Początek rozwoju kolei na terenach guberni Królestwa Polskiego i guberni położonych w pobliżu to lata: od 1862r. do około 1880r. Jeżeli przyjąć że rozwój kolei /co jest zbieżne z początkiem rozwoju Szmulowizny/, może się łączyć w bezpośredni sposób z nazewnictwem ulic na Szmulowiźnie w tym czasie, pochodzenie tego nazewnictwa byłoby wyjaśnione.

Na Szmulowiźnie już w roku 1885 mieszkał mój prapradziadek Apolinary Daniłowicz /w tym czasie oficjalista kolei żelaznej/ z rodziną. Świadkami tego Chrztu byli dwaj oficjaliści kolei żelaznej mieszkający również na Szmulowiźnie. Ilu w tym czasie i w późniejszych latach XIX wieku, mieszkało na Szmulowiźnie pracowników kolei, to trzeba by było dopiero sprawdzić, jednak wydaje mi się że było w tym czasie czymś zupełnie naturalnym mieszkać w domu, jak najbliżej położonym miejsca pracy. A linie kolejowe były w tym czasie dość intensywnie rozbudowywane ... 

W celu przekonania się jak bardzo intensywnie, zapraszam do odwiedzenia strony zatytułowanej Krótka historia kolei w Warszawie na portalu www.warszawa1939.pl

http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/09/Apolinary-Danilowicz-1885r-na-Szmulowiznie.html

Jak wyglądała Praga i Szmulowizna w tym czasie, można zobaczyć na planie Warszawy z roku 1886. Planu Warszawy z 1885r. jak na razie nie udało mi się odnaleźć.

http://www.mapywig.org/m/City_plans/PLAN_VARSHAVY_1886.jpg

Wyjątkami od tej reguły /przypisania datowego powstawania linii kolejowej i stacji/ byłyby w takim razie trzy ulice: Grodzieńska, Łomżyńska i Otwocka. Stacje w tych miastach powstały dopiero pod koniec XIX wieku i na początku I Wojny Światowej , jednak również można założyć, że plany przeprowadzenia w tych miejscowościach linii kolejowych /zbudowania stacji kolejowych/ były znane znacznie wcześniej.      

Kolejne nazwy ulic, regionalnie związane z poprzednimi pojawiające się w następnych latach:

       Nazwy ulic kolejowe, "regionalne":

  • ul. Grajewska, Grajewo, miasto w woj. podlaskim, linia kolejowa do Grajewa została przeprowadzona podczas budowy linii kolejowej Brześć-Królewiec w roku 1873.
  • ul. Kamieniecka, najprawdopodobniej chodzi o Kamieniec /dawniej Kamieniec Litewski/, miasto w Białorusi.
  • ul. Nieporęcka, Nieporęt, miasto w woj. mazowieckim, stacja kolejowa Kolei Nadwiślańskiej, 1877r.
  • ul. Słonimska, Słonim, miasto w Białorusi.

       Nazwy ulic regionalne, bezpośrednio nie związane z koleją:

  • ul. Jadowska, Jadów, miasto w woj. mazowieckim, linia kolejowa do letnista Jadów została przeprowadzona, do miasteczka Jadów linia kolejowa nigdy nie dotarła.
  • ul. Podlaska, Podlasie, kraina gegraficzna, należą do niej ziemie leżące częściowo w : Małopolsce, na Mazowszu, na Polesiu, w Rusi Czarnej, i na Suwalszczyźnie.
  • ul. Tarchomińska, Tarchomin, dawna wieś szlachecka leżąca na terenie woj. mazowieckiego, obecnie dzielnica Warszawy, do roku 1939 nie istniała stacja Tarchomin.

Jak widać "kolejowa" zasada nazewnictwa ulic Szmulowizny z końca XIX wieku, została złamana jeszcze przed II Wojną Światową. 

Zapraszam na spacer w Warszawie, w roku 1900:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.260476117401578.58467.227345097381347&type=3

Bibliografia:

  • www.warszawa1939.pl
  • Plan Miasta Warszawy, Plan von der Stadt Warschau, 1808-1809.
  • Karta Krestnostey Goroda Varshavy, mapa okolic miasta Warszawy, 1838.
  • Mapa Okolic Warszawy, Arkusz 5, 1836-1860.
  • Plan Miasta Warszawy i okolic, 1862.
  • Plan Miasta Warszawy poprawiony i dopełniony przez Służbę Inżynierską Miasta, 1879. 
  • Warszawa, F. Kasprzykiewicz, ok. 1880.
  • Plan Warszawy, 1886.
  • Plany Lindley'ów ze zbiorów Archiwum Państwowego M. st. Warszawy, Arkusze: 8, 9 , 12, 13, 1883-1915. 
  • Plan miasta Warszawy, Zdjęcie pod kierunkiem Głównego Inżyniera W.H. Lindleya, 1900.
  • Plan Warszawy /z przed roku 1907/.
  • Plan Miasta Stołecznego Warszawy, Zarząd Miejski w m. St. Warszawie, Dział Regulacji i Pomiarów, 1935.
  • Plan m st. Warszawy, opr. Instytut Kartograficzny im. E. Romera, wyd. Sp. Akc. Książnica-Atlas Lwów-Warszawa, 1935.
  • Plan Dzielnic Centralnych m. st. Warszawy, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1955.

 

Zapraszam na blog rodzinno-genealogiczny: http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/html 

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
czwartek, 26 lipca 2012 19:15

Polecane wpisy

  • Balkony ...

    A raczej to, co po nich zostało ... czyli zapraszam na blog: http://praskiebalkonyiinnedetale.blox.pl/2012/09/praskiebalkonyiinnedetale.html Zapraszam na

  • ul. Brzeska, najlepsze kawałki, cz. 3.

    ul. Brzeska 21. http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/2012/04/Szmulowizna-i-okolice-ul-Targowej-w-roku-1897.html  ul. Brzeska 21 / 21 /, po prawej s

  • ul. Brzeska.

    ul. Brzeska. http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/2012/04/Szmulowizna-i-okolice-ul-Targowej-w-roku-1897.html  Ulica na Starej Pradze, równoległado

Komentarze

Dodaj komentarz

  • jak-to-sie-robi napisał(a) komentarz datowany na 2012/09/29 11:44:45:

    Ciekawy punkt widzenia :)

  • stefelek napisał(a) komentarz datowany na 2013/01/06 21:36:16:

    toż mój własny, a nie czyjś inny ...

Dodaj komentarz